Latijns-Amerika magazine.
 

Nieuwe Boswet funest voor Braziliaans Amazonegebied

11-05-2012 door Ruby Sanders
Nieuwe Boswet

Ongeveer acht jaar geleden werd er in Brazilië grond ontbost met in totaal de oppervlakte van bijna heel Nederland. Inmiddels is dat gelukkig een heel stuk minder geworden, maar ontbossing blijft een zorgelijk punt voor Latijns-Amerika’s grootste land. Zeker nu het Braziliaanse Congres eind april een hervorming, of beter gezegd een versoepeling van de zogenoemde Boswet heeft aangenomen, die het volgens critici makkelijker maakt land door middel van massale houtkap te ontbossen. Over de veranderingen in de Boswet wordt al jaren geruzied in Brazilië, vooral tussen milieuactivisten en inheemse gemeenschappen aan de ene kant, en de boerenlobby en grootgrondbezitters aan de andere. In juni 2011 kwam de wet er in het parlement doorheen en in december stemde de Senaat in met de voorgestelde wijzigingen, waarna deze week dus het Congres (de Kamer voor Afgevaardigden) volgde. Met de wijzigingen zal het makkelijker worden risicovolle delen grond – bijvoorbeeld aan oevers van rivieren en op hellingen – te gebruiken voor landbouw en veehouderij, iets dat voorheen niet mocht in verband met erosiegevaar en de gevolgen voor het milieu. Ook verleent de aangepaste wet amnestie aan houtkappers die illegaal gehandeld hebben in de afgelopen jaren. Bovendien zouden miljoenen aan boetes voor dezelfde kappers worden kwijtgescholden. Vooral deze laatste maatregelen zijn onderwerp van felle discussie in Brazilië en daarbuiten.

Naast de kritiek is er door de landbouwlobby vooral tevreden gereageerd op het besluit. Door de boeren wordt vooral economisch gewin gezien doordat er meer grond voor landbouw en veeteelt beschikbaar komt. Zij klagen al jaren dat de bestaande Boswet te streng zou zijn en verdere economische groei zou tegenhouden.

‘Veta, Dilma!’

De Braziliaanse presidente Dilma Rousseff moet de aangepaste wet nog ondertekenen. Zij bevindt zich in een duivels dilemma door de tegenstrijdige belangen. Enerzijds wordt Brazilië’s economische groei wereldwijd met bewondering bekeken, terwijl het land anderzijds bezig is met de voorbereiding van de Rio+20, een belangrijke internationale milieuconferentie georganiseerd door de Verenigde Naties. Deze milieutop vindt plaats van 20 tot en met 22 juni. Naar verluidt heeft presidente Dilma Rousseff nog tot eind mei om een eventueel veto uit te spreken over de wet. Om haar te motiveren inderdaad een veto uit te spreken, is er een landelijke campagne gelanceerd, genaamd ‘Veta, Dilma!’, waar bekende en minder bekende Brazilianen aan meewerken. Met het veto zou ‘Dilma’ enerzijds in lijn blijven met haar eerder beloofde duurzaamheidsbeleid, maar anderzijds in conflict komen met het parlement en zelfs leden van haar eigen partij. De wereld kijkt de komende weken gespannen uit naar haar beslissing.

Toxic Amazon: het drama verbeeld

Ook internationale organisaties houden zich bezig met de veranderingen in de wet, en proberen presidente Roussef over te halen haar veto uit te spreken. Naast Greenpeace en het Wereld Natuur Fonds zijn ook filmmakers en journalisten in het onderwerp geïnteresseerd geraakt. De Braziliaans/Amerikaanse productie van Bernando Loyola en Felipe Milanez Toxic Amazon (BR/VS, 2011) is van deze laatste groep een goed voorbeeld. De film vertelt het verhaal van José (‘Zé’) Cláudio en Maria, een echtpaar dat in een klein plaatsje in de Braziliaanse staat Pará een bestaan had opgebouwd, grotendeels afhankelijk van de natuur om hen heen. Ze plukten noten en maakten daar olie van, ze gebruikten alle natuurlijke giften om in hun eigen bestaan te voorzien en probeerden dat veilig te stellen. Hun tegenstanders: illegale houtkapbedrijven, megacorporaties uit de Verenigde Staten of Europa, veehouders, lokale boeren, grootgrondbezitters en zelfs huurmoordenaars. Door de bedreigingen werd het echtpaar activistischer, wat ze uiteindelijk met de dood moesten bekopen. In mei 2011 werden ze op weg naar huis door huurmoordenaars opgewacht en neergeschoten.

In archiefbeelden vertellen Zé Claudio en Maria over de schrikbarende vermindering van bos in de Amazone. In de reportage die volgt zien we twee journalisten vanuit het verhaal van Zé Cláudio en Maria meer en meer onthullen van het web van narigheid rondom de ontbossing in het Amazonegebied. Ze gaan naar de familie van de slachtoffers, en trekken het breder naar stad, staat en zelfs het Braziliaanse parlement. We zien geweld en straffeloosheid in Marabá. De geschiedenis maakt duidelijk dat de ontbossing vooral ongelijkheid belichaamt. Tot diep in de twintigste eeuw mochten arbeiders geen land bezitten, totdat landloze werkers zich verenigden en landhervormingen eisten. In de loop der jaren zijn tientallen arbeiders en activisten gedood, meestal zonder gerechtigheid.

Aanzetten tot actie?

De documentaire wil, terecht, de ernst van de zaken tonen. De gevolgen van ontbossing zijn niet alleen desastreus voor het milieu, maar zorgen ook voor meer sociale ongelijkheid; bedreigen de veiligheid, het behoud van inheemse gemeenschappen en lokale cultuur en op de lange termijn de economische groei. Het punt van de film is duidelijk en urgent, al halen de filmmakers er op momenten zóveel bij dat het bijna niet meer te behappen is, ook voor hen zelf niet. Een kwestie zo ingewikkeld, behoeft een genuanceerde blik die een korte reportage als deze niet altijd kan geven. De gebreken op cinematografisch gebied worden uiteindelijk gecompenseerd door maatschappelijke relevantie. Op het Latin American Film Festival dat eind april plaatsvond, werd de documentaire vertoond in samenwerking met Greenpeace Nederland. Het publiek was stil na afloop en werd  door Greenpeace direct verzocht zich in te zetten voor de zaak. Om het verzoek van Greenpeace kracht bij te zetten, werd een Nederlands/Braziliaanse muziekgroep ingezet, die ‘traditionele’ liederen uit de Amazone ten gehore bracht. Bij een Braziliaanse vrouw uit het publiek liepen de gemoederen hoog op: Nederlands neokolonialisme en het tot ergernis wekkende gebruik van de Engelse taal op het festival werden erbij gehaald. Het is niet gemakkelijk de juiste toon te vinden tussen vermaak, informatie en engagement, zo bleek maar weer. Ook hier op conSentido vinden we dat lastig. Aanzetten tot nadenken is misschien een mooi doel om mee te beginnen. Wie meer wil, kan bijvoorbeeld hier en hier een petitie tekenen tegen de invoering van de nieuwe wet.

Bronnen: BBC Mundo, BBC news, NRC Handelsblad, Trouw, Americas Quarterly, LAFF, Greenpeace, WWF

reageren

meer conSentido (zin)

meer Kunst en Media

meer Brazilië